Festival Tweetakt 2020
27 maart t/m 14 juni

De duistere binnenwereld van zeven jongeren, drie modellen en een priester

Tekst: Marijn van der Jagt

Je moet spreken voor een zaal vol mensen, maar er komt geen geluid uit je mond. Echt zo’n angstdroom over falen die veel mensen wel eens hebben. Voor de jongen die op het grote schouwburgtoneel achter een microfoon staat, is het de werkelijkheid. Hij is in het nieuwe groepsstuk van de Vlaamse regisseur Lies Pauwels aan de beurt om iets te zeggen. En hij blijft het proberen: ademt in, opent steeds opnieuw zijn mond, buigt naar de microfoon. Het wordt een geluidloze solo. Maar hoe langer zijn stilte duurt, hoe minder het over falen gaat. De solo toont wie deze jongen ís: iemand die grote moeite heeft om zich te uiten. 

De zeven jongeren uit Antwerpen en Gent die meedoen aan de voorstelling hebben allemaal ‘een psychische kwetsbaarheid’ zoals Pauwels het noemt. Wat precies hun problemen zijn en welke diagnose ze hebben gekregen, komt het publiek niet te weten. Daar heeft de regisseur ook nooit naar gevraagd. ‘Ik werk met hen om wie ze zijn, niet omdat ze bij mij hun rugzak moeten legen’, zegt ze in De Standaard. ‘Maar ik wil wel van hen weten hoe zwaar die rugzak weegt’. Dat verbeeldt de solo van de jongen die zijn stem niet vindt: wat hij moet overwinnen om duidelijk te maken wat er in hem omgaat. 

De bonte montage van wild gekostumeerde groepstaferelen, uitbundige zangnummers en intieme monologen biedt een glimp van wat er in de rugzakken van de zeven jongeren zit. Als een meisje vertelt dat ze ontvoerd is door aliens die al haar nare herinneringen uit haar hoofd haalden en voor haar afspeelden. Of als de spelers bij het gezamenlijke kinderspelletje ‘Ik ga op reis en ik neem mee…’ geen zonnebrand of bikini noemen maar ‘mijn eetstoornis’, ‘mijn medicatie’ en ‘mijn drang naar pijn’. Het publiek begrijpt dat ze dit niet alleen met zich meedragen op een vakantie, maar op de reis die hun leven is. 

Truth or Dare, Britney or Goofy, Nacht und Nebel, Jesus Christ or Superstar is de titel van de voorstelling voor publiek van 15+. Pauwels koos voor die lange titel omdat deze, net als de voorstelling, allerlei mogelijkheden naast elkaar zet, zonder dat we voor het één of het ander hoeven te kiezen. Om de mogelijke manieren om tegen het leven aan te kijken te vergroten, zette ze naast de zeven jongeren nog vier spelers op het podium: drie modellen met een ruime ervaring in de modewereld en een priester. Een groter contrast tussen de modellen en de zeven jongeren is niet denkbaar. Voor allemaal is het meedoen aan een voorstelling even nieuw, maar de modellen zijn gewend om zichzelf neer te zetten, om naar zich te laten kijken. De beeldschone vrouwen némen het podium als zij met z’n drieën een entrée maken, en zich voegen bij de jonge mensen aan wie je de onzekerheid en het ongemak kan aflezen. De priester contrasteert weer met de rest van de spelers omdat dat zijn geloof hem richting geeft in het leven. De anderen hebben, net als de ongelovigen in de zaal, niets om zich aan vast te houden. 

De verzameling spelers is dus diverser dan bij Het Hamiltoncomplex, het vorige grootse groepsstuk dat Pauwels ook bij hetpaleis maakte. Dertien meisjes van dertien werden in dit overrompelend woeste spektakel bewaakt door een bodybuilder die soms vaderfiguur was en dan weer het object van de bronstige meisjesfantasieën. Maar het bijzondere is dat Pauwels er bij Truth or Dare in slaagt om het aanvankelijke verschil tussen de spelers totaal te laten vervagen. Ze worden één in de uitzinnige modeshow die de voorstelling óók is: ontwerpster Johanna Trudzinski hulde de spelers in een uitdragerij van uitdossingen die wisselen per opkomst en per scène. Kleurrijke ‘haute-couture’-draperieën, matrozenpakjes, een bizarre uitvergroting van een rappers-outfit, een omvangrijk omhulsel dat van knuffels is gemaakt. De spelers worden één in verstilde groepstableaus waarbij ze het ene moment als statig geklede, kerkelijke figuren uit een 17e-eeuws schilderij op de priester neerkijken die met zijn lichaam op de vloer een kruis vormt, en in een volgend beeld allemaal witte t-shirts en gewaden dragen waarop de gezichten van iconen uit de massacultuur, van Disneys Goofy tot Marilyn Monroe en Kurt Cobain. Maar de spelers worden vooral één doordat ze allemaal de duistere kant van hun binnenwereld tonen. Ook de modellen en de priester hebben twijfels over wie ze zijn en over wat ze betekenen. Het ene model schreeuwt in een hardrocksong alle agressie eruit die zich schuilhoudt achter haar pantser van uiterlijke perfectie, een tweede leeft in een robot-act haar innerlijke vervreemding uit. In het gezamenlijke spelletje ‘Ik ga op reis en ik neem mee..’ vertelt de priester dat hij een katholiek misbruikschandaal met zich meetorst. Er zit niet alleen zwaarte in de rugzak van de kwetsbare jongeren. 

Uit de solo’s van de spelers, die zich stuk voor stuk wagen aan iets wat ze nooit eerder op een podium hebben gedaan, spreekt zowel Truth als Dare. Bij een groepsdemonstratie van een reeks gelikte fotomodellenposes zijn ze allemaal even een Superster, maar weten we intussen dat ze zich van binnen tegelijk de stuntelige Goofy kunnen voelen. Het Nacht und Nebel uit de titel komt terug in een donker gevoel van dreiging, opgeroepen door geprojecteerde taferelen op de achterwand die het toneelbeeld domineren. In het begin is dat een renaissance-schilderij met redenerende filosofen en wetenschappers, maar dit optimistische beeld van toenemende menselijke wijsheid maakt plaats voor een foto van een exploderende kernbom, gevolgd door een apocalyptisch landschap. 

De duistere binnenwereld van de spelers wordt zo ingebed in een universeler thema: onzekerheid of angst over de toekomst van onze planeet. Iedereen heeft daar wel eens doemgevoelens over, en daar is ook reden genoeg voor. Volwassenen hebben geleerd om die gevoelens, die in hun puberteit begonnen op te spelen, te onderdrukken of weg te redeneren. Wat kan je er anders mee? Ze verbeelden, is het antwoord van Lies Pauwels. In Truth or Dare zijn de jongeren een soort zieners die uitdrukking geven aan de kwetsbaarheid van ‘een wereld in transitie’, zoals de regisseur het noemt. We leven in een overgangstijd, en dat we niet weten waar die ons brengt is angstaanjagend, maar als we elkaar daarin vinden is dat hoopvol en troostend. En het is knap en dapper hoe Pauwels hiervoor, samen met al haar medewerkers, in een indrukwekkend spektakel de mogelijkheid geeft. 

Truth or Dare, Britney or Goofy, Nacht und Nebel, Jesus Christ or Superstar van hetpaleis, Sontag en Lies Pauwels staat op zaterdagavond 6 april in Stadsschouwburg Utrecht. Festival Tweetakt is co-producent van deze voorstelling. Meer informatie vind je hier.